راهنمای سفر به جزایر قناری: سرزمین آتشفشان ها و بهار ابدی - مجله پیامک مسعود

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با مجری مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

این راهنمای جامع، شما را با تمام جنبه‌های سفر به این مجمع‌الجزایر شگفت‌انگیز آشنا می‌کند؛ از معرفی دقیق جزایر اصلی و جاذبه‌های منحصربه‌فردشان گرفته تا اطلاعات کاربردی درباره ویزا، حمل و نقل، اقامت و طعم‌های بی‌نظیر محلی.

آشنایی با جزایر قناری

این مجمع‌الجزایر که یک منطقه خودمختار در اسپانیا محسوب می‌شود، از هشت جزیره اصلی تشکیل شده است. با وجود اینکه این جزایر بخشی از خاک اسپانیا هستند، فاصله آن‌ها تا خود اسپانیا بیش از 1000 کیلومتر است، در حالی که شرقی‌ترین جزایر تنها حدود 100 کیلومتر با قاره آفریقا فاصله دارند. این نزدیکی جغرافیایی به آفریقا، تأثیرات قابل توجهی بر آب و هوا و حتی مناظر طبیعی این جزایر گذاشته است.

زبان رسمی مردم، اسپانیایی است، اما در مناطق توریستی به طور گسترده‌ای به زبان انگلیسی نیز صحبت می‌شود. واحد پول این جزایر یورو است که به دلیل نرخ برابری ارز، سفر به این منطقه برای ایرانیان می‌تواند پرهزینه باشد. جالب است بدانید برخلاف تصور رایج، نام این جزایر از پرنده قناری گرفته نشده، بلکه از کلمه لاتین "Canariae Insulae" به معنای "جزیره سگ‌ها" گرفته شده است که به نژادی از سگ‌های بزرگ بومی این منطقه اشاره دارد.

چگونه به جزایر قناری سفر کنیم؟ (ویزا و مقدمات)

از آنجایی که جزایر قناری بخشی از خاک اسپانیا و اتحادیه اروپا است، برای سفر به این منطقه نیاز به ویزای شینگن اسپانیا (نوع C) دارید.

مراحل و فرآیند اخذ ویزا برای شهروندان ایرانی

فرآیند درخواست ویزای اسپانیا از طریق مرکز رسمی درخواست ویزا (BLS International) در تهران انجام می‌شود.

1. تعیین وقت: اولین قدم، ایجاد حساب کاربری و رزرو وقت آنلاین از طریق وب‌سایت رسمی BLS است.
2. تکمیل فرم و آماده‌سازی مدارک: فرم درخواست ویزای شینگن باید با دقت و به طور کامل تکمیل و امضا شود. سپس باید تمام مدارک مورد نیاز را که در ادامه آمده است، جمع‌آوری کنید.
3. مراجعه حضوری و انگشت‌نگاری: در روز تعیین‌شده، باید شخصاً با در دست داشتن کلیه مدارک به مرکز BLS مراجعه کرده، مدارک را تحویل داده و فرآیند انگشت‌نگاری را انجام دهید.
4. زمان‌بندی و هزینه: فرآیند پردازش ویزا معمولاً بین 14 تا 21 روز کاری طول می‌کشد، اما در فصول شلوغ ممکن است تا 60 روز نیز به درازا بکشد. توصیه می‌شود حداقل 3 ماه قبل از تاریخ سفر برای اخذ ویزا اقدام کنید. از 11 ژوئن 2024، هزینه صدور ویزای شینگن برای بزرگسالان 90 یورو است، به علاوه هزینه‌های خدمات مرکز BLS.

مدارک کلیدی مورد نیاز برای ویزای توریستی

• مدارک هویتی: اصل گذرنامه با حداقل 6 ماه اعتبار و دو صفحه خالی، به همراه گذرنامه‌های قبلی. اصل و ترجمه رسمی تمام صفحات شناسنامه.
• عکس: دو یا سه قطعه عکس جدید (برای 6 ماه اخیر) با ابعاد 3.5 در 4.5 سانتی‌متر، رنگی، تمام‌رخ و با پس‌زمینه سفید.
• مدارک مالی: ارائه گردش حساب بانکی 6 ماهه به زبان انگلیسی با مهر و امضای بانک. نامه تمکن مالی که توانایی پوشش هزینه‌های سفر را نشان دهد (معمولاً بین 300 تا 500 میلیون تومان برای هر نفر). ارائه اسناد ملکی ترجمه‌شده نیز به تقویت پرونده کمک می‌کند.
• مدارک شغلی: بسته به شغل شما (کارمند، کارفرما، بازنشسته و...)، مدارکی مانند گواهی اشتغال به کار، فیش حقوقی، حکم بازنشستگی، یا پروانه کسب، همراه با ترجمه رسمی الزامی است.
• برنامه سفر: ارائه رزرو قطعی بلیط رفت و برگشت هواپیما و واچر رزرو هتل برای تمام مدت اقامت.
• بیمه مسافرتی: بیمه با پوشش حداقل 30,000 یورو که در تمام کشورهای حوزه شینگن معتبر باشد.

نکات مهم: سفارت اسپانیا در بررسی درخواست‌ها سخت‌گیر است و نقص مدارک می‌تواند منجر به رد درخواست شود. صداقت در ارائه اطلاعات حیاتی است و تجربه نشان داده که درخواست گروهی از طریق تورهای معتبر، شانس موفقیت بیشتری دارد.

بهترین زمان برای سفر

جزایر قناری به "سرزمین بهار ابدی" مشهور است و در تمام طول سال از آب و هوای ملایم و دلپذیری برخوردار است.

• بهار (مارس تا می): فصلی عالی برای طبیعت‌گردی و لذت بردن از آرامش جزایر با جمعیت کمتر.
• تابستان (ژوئن تا آگوست): بهترین زمان برای تفریحات آبی، شنا و آفتاب گرفتن در سواحل.
• پاییز (سپتامبر تا نوامبر): هوا همچنان دلپذیر است و از ازدحام گردشگران تابستانی کاسته می‌شود. بارش باران عمدتاً در این فصل و اوایل زمستان رخ می‌دهد.
• زمستان (دسامبر تا فوریه): این دوره اوج فصل گردشگری محسوب می‌شود، زیرا بسیاری از اروپایی‌ها برای فرار از سرمای زمستان به این جزایر پناه می‌آورند.

معرفی جزایر اصلی: گنجینه‌های آتشفشانی

هر یک از جزایر قناری شخصیت و جاذبه‌های منحصربه‌فرد خود را دارد. در ادامه به معرفی دقیق‌تر مهم‌ترین جزایر می‌پردازیم.

تنریف (Tenerife): جزیره تضادها و شگفتی‌ها

تنریف، بزرگترین و پرجمعیت‌ترین جزیره اسپانیا، بهشتی برای دوست‌داران طبیعت، تاریخ و هیجان است. این جزیره دنیایی از تضادهاست؛ از قله آتشفشانی و گاهی برفی تیده تا سواحل آفتابی و جنگل‌های باستانی.

• پارک ملی تیده: سفر به بام اسپانیاقلب تپنده تنریف، پارک ملی تیده است که در سال 2007 در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. این پارک که یکی از پربازدیدترین پارک‌های ملی اروپاست، حول محور آتشفشان شکوهمند تیده شکل گرفته است. کوه تیده با ارتفاع 3718 متر، نه تنها بلندترین قله اسپانیا، بلکه سومین آتشفشان مرتفع جهان از پایه خود در کف اقیانوس است. مناظر فرازمینی و ماه‌گونه این پارک، با جریان‌های گدازه باستانی و تشکیلات سنگی عجیب، آن را به مکانی بی‌نظیر برای عکاسی تبدیل کرده است.

  • تله‌کابین و رصدخانه: تله‌کابین تیده بازدیدکنندگان را تنها در 8 دقیقه به ارتفاع 3555 متری می‌رساند. به دلیل آسمان صاف و کمترین آلودگی نوری، این منطقه یکی از بهترین نقاط جهان برای رصد ستارگان است و بزرگترین رصدخانه خورشیدی جهان در آن قرار دارد.
  • پیاده‌روی: مسیرهای پیاده‌روی متعددی در پارک وجود دارد. مسیر "روکس د گارسیا" (Roques de García) مسیری حلقوی و آسان با چشم‌اندازهای فوق‌العاده است. برای صعود به خود قله، نیاز به دریافت مجوز قبلی دارید.

• کارناوال سانتا کروز: دومین کارناوال مشهور جهاناین کارناوال که هر ساله در فوریه یا مارس برگزار می‌شود، پس از کارناوال ریودوژانیرو، دومین کارناوال بزرگ و مشهور جهان است. جشن‌ها با انتخاب "ملکه کارناوال" آغاز می‌شود که در آن شرکت‌کنندگان لباس‌هایی غول‌پیکر و پر زرق و برق به تن می‌کنند که گاهی وزنشان به صدها کیلوگرم می‌رسد. اوج کارناوال، رژه بزرگ "کوزو" (Coso) و پایان آن، مراسم طنزآمیز "دفن ساردین" است.

• سان کریستوبال د لا لاگونا: شهری تاریخی با شب‌های زندهاین شهر که در سال 1999 به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد، پایتخت سابق تنریف بوده و نمونه‌ای برجسته از شهرسازی استعماری بدون دیوار دفاعی است. به دلیل وجود دانشگاه، این شهر دارای تفریحات شبانه پرجنب‌وجوشی است.

لانزاروته (Lanzarote): تلاقی هنر و طبیعت

لانزاروته، جزیره‌ای با مناظر آتشفشانی سیاه و وهم‌آور، بوم نقاشی هنرمندی به نام سزار مانریک بود. این معمار و هنرمند بومی، با فلسفه "هنر-طبیعت" خود، چهره جزیره را برای همیشه تغییر داد و با تلفیق هنر با محیط طبیعی، جاذبه‌هایی بی‌همتا خلق کرد.

• پارک ملی تیمانفایا (کوه‌های آتش): این پارک که حاصل فوران‌های عظیم قرن هجدهم است، منظره‌ای شبیه به سطح ماه دارد. در رستوران "ال دیابلو" که توسط مانریک طراحی شده، غذاها با استفاده از گرمای زمین‌گرمایی طبخ می‌شوند.
• شاهکارهای مانریک: خامس دل آگوا و باغ کاکتوس:
  • خامس دل آگوا (Jameos del Agua): مانریک بخشی از یک تونل آتشفشانی فروریخته را به یک مرکز هنری و فرهنگی شگفت‌انگیز تبدیل کرد. این مجموعه شامل یک دریاچه زیرزمینی است که زیستگاه گونه‌ای نادر از خرچنگ‌های سفید و کور است و یک سالن کنسرت خیره‌کننده در دل غار دارد.
  • باغ کاکتوس (Jardín de Cactus): آخرین اثر بزرگ مانریک، باغی آمفی‌تئاتر مانند در یک معدن سنگ قدیمی است که میزبان بیش از 4500 نمونه از 450 گونه مختلف کاکتوس از سراسر جهان است.
• لا گریا (La Geria): تاکستان‌های آتشفشانی: این منطقه شراب‌سازی چشم‌اندازی منحصربه‌فرد دارد. کشاورزان برای کشت انگور، گودال‌های مخروطی در خاکستر آتشفشانی سیاه حفر می‌کنند و با دیوارهای سنگی هلالی از گیاه در برابر باد محافظت می‌کنند.

گران کاناریا (Gran Canaria): قاره‌ای در مقیاس کوچک

گران کاناریا، سومین جزیره بزرگ قناری، به دلیل تنوع شگفت‌انگیز اقلیمی و جغرافیایی‌اش به «قاره‌ای در مقیاس کوچک» شهرت یافته است.

• تپه‌های شنی ماسپالوماس: در جنوب جزیره، ذخیره‌گاه طبیعی تپه‌های شنی ماسپالوماس (Dunas de Maspalomas) با وسعت 400 هکتار قرار دارد. شن‌های طلایی این تپه‌ها برخلاف تصور رایج از صحرای آفریقا نیامده، بلکه حاصل فرسایش پوسته‌های صدف و ارگانیسم‌های دریایی طی هزاران سال است.
• صخره روکه نوبلو (Roque Nublo): نماد کوهستانی جزیره، صخره آتشفشانی «روکه نوبلو» با ارتفاع 80 متر است که در بلندای 1813 متری از سطح دریا قرار دارد و یکی از بزرگ‌ترین صخره‌های طبیعی جهان محسوب می‌شود. این مکان که برای بومیان گوانچه مقدس بوده، امروزه مقصدی محبوب برای کوهنوردان است.
• لاس پالماس و منطقه تاریخی وگتا (Vegueta): پایتخت پرجنب‌وجوش جزیره، لاس پالماس، دارای هسته‌ای تاریخی به نام وگتا است که در سال 1478 تأسیس شد. از دیدنی‌های اصلی آن می‌توان به خانه-موزه کریستف کلمب (Casa de Colón) و کلیسای جامع سانتا آنا اشاره کرد.

فوئرته‌ونتورا (Fuerteventura): بهشت سواحل و ورزش‌های آبی

فوئرته‌ونتورا، کهن‌سال‌ترین و دومین جزیره بزرگ قناری، از سال 2009 به عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره یونسکو ثبت شده است. این جزیره به خاطر بیش از 150 کیلومتر سواحل شنی سفید و طلایی بی‌پایان و آب‌های فیروزه‌ای شهرت جهانی دارد.

• پایتخت ورزش‌های آبی: بادهای ثابت در تمام طول سال، فوئرته‌ونتورا را به یکی از برترین مقاصد جهان برای ویندسرفینگ و کایت‌سرفینگ تبدیل کرده است.
• شهر تاریخی بتانکوریا (Betancuria): این شهر کوچک که در سال 1404 در دره‌ای کوهستانی برای محافظت از حملات دزدان دریایی تأسیس شد، پایتخت سابق جزایر قناری بوده و یکی از زیباترین روستاهای اسپانیا محسوب می‌شود.

لا پالما (La Palma): جزیره زیبا و بهشت ستاره‌شناسان

لا پالما که لقب «جزیره زیبا» (La Isla Bonita) را دارد، به دلیل مناظر طبیعی چشمگیر و آسمان پاک و پرستاره‌اش معروف است. این جزیره به طور کامل توسط یونسکو به عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره به ثبت رسیده است.

• پارک ملی کالدراد تابورینته (Caldera de Taburiente): قلب جزیره، یک دهانه آتشفشانی عظیم به قطر تقریبی 10 کیلومتر است که در اثر فرسایش شکل گرفته و بهشتی برای دوستداران پیاده‌روی است.
• پایتخت جهانی رصد ستارگان: لا پالما اولین "ذخیره‌گاه استارلایت" (Starlight Reserve) در جهان است که کیفیت آسمان شب آن توسط یونسکو به رسمیت شناخته شده است. در بلندترین نقطه جزیره، رصدخانه روکه د لوس موچاچوس، یکی از مهم‌ترین رصدخانه‌های نجومی نیمکره شمالی جهان قرار دارد.

لا گومرا (La Gomera): بهشت کوهنوردان و سرزمین زبان سوتی

لا گومرا، مقصدی ایده‌آل برای علاقه‌مندان به پیاده‌روی و طبیعت بکر است که کمتر تحت تأثیر گردشگری انبوه قرار گرفته است.

• پارک ملی گاراخونای (Garajonay): این پارک ملی که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، گنجینه‌ای از جنگل‌های باستانی "لوریسیلوا" (Laurisilva) را در خود جای داده است. این جنگل‌ها که یادگاری از دوران سوم زمین‌شناسی هستند، با فضای مه‌آلود و درختان پوشیده از خزه، منظره‌ای جادویی خلق کرده‌اند.
• زبان سوتی سیلبو گومرو (Silbo Gomero): یکی از شگفت‌انگیزترین ویژگی‌های فرهنگی لا گومرا، زبان سوتی آن است که در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شده است. این روش ارتباطی منحصربه‌فرد توسط چوپانان برای برقراری ارتباط از فواصل دور (تا 5 کیلومتر) در میان دره‌های عمیق جزیره استفاده می‌شده است.

ال هیرو (El Hierro) و لا گراسیوزا (La Graciosa)

• ال هیرو: کوچکترین جزیره قناری، مقصدی برای جویندگان آرامش و طبیعت دست‌نخورده است. کل این جزیره به عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره یونسکو شناخته شده و به عنوان اولین جزیره در جهان قصد دارد 100 درصد انرژی خود را از منابع تجدیدپذیر تأمین کند.
• لا گراسیوزا: این جزیره کوچک و آرام در شمال لانزاروته، هشتمین جزیره اصلی قناری است که برای فرار از شلوغی و لذت بردن از سواحل بکر عالی است.

حمل و نقل در جزایر

• رسیدن به جزایر: از ایران پرواز مستقیمی به جزایر قناری وجود ندارد و سفر معمولاً با یک توقف در شهرهایی مانند استانبول، دبی یا یکی از پایتخت‌های اروپایی انجام می‌شود. فرودگاه‌های اصلی در تنریف و گران کاناریا قرار دارند.
• جابجایی بین جزایر: برای تردد بین جزایر می‌توانید از پروازهای داخلی یا کشتی‌های مسافربری (فری) استفاده کنید.

• داخل جزایر:
  • اجاره خودرو: بهترین راه برای گشت‌وگذار کامل در هر جزیره است. برای اجاره خودرو باید حداقل 21 سال سن داشته باشید و همراه داشتن گواهینامه رانندگی بین‌المللی (IDP)، پاسپورت و کارت اعتباری برای ودیعه الزامی است. شرکت‌های محلی معتبری مانند Cicar و AutoReisen گزینه‌های خوبی هستند.
  • اتوبوس: شبکه اتوبوسرانی عمومی (که Guaguas نامیده می‌شود) گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه است.

اقامت و فرهنگ غذایی

انواع اقامتگاه

جزایر قناری طیف گسترده‌ای از اقامتگاه‌ها را برای هر سلیقه و بودجه‌ای ارائه می‌دهد.

• هتل‌های لوکس و ریزورت‌ها: در مناطق توریستی اصلی مانند کوستا آدخه (تنریف) هتل‌های 5 ستاره با امکانات کامل فراوان هستند.
• آپارتمان‌ها و ویلاها: برای خانواده‌ها یا اقامت‌های طولانی‌تر، گزینه‌ای عالی و مقرون‌به‌صرفه است.
• خانه‌های روستایی (Casas Rurales): برای تجربه‌ای اصیل، اقامت در این خانه‌های سنتی بازسازی‌شده در مناطق روستایی و کوهستانی را امتحان کنید. این خانه‌ها که اغلب با معماری سنتی (سنگ و چوب) ساخته شده‌اند، ضمن حفظ جذابیت روستایی، به امکانات مدرن مجهز هستند و فرصتی برای ارتباط با طبیعت بکر و آرامش جزیره فراهم می‌کنند.

غذاهای محلی: روح جزایر قناری

آشپزی جزایر قناری ترکیبی از سنت‌های اسپانیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین است.

• پاپاس آروگاداس (Papas Arrugadas): سیب‌زمینی‌های کوچک که با پوست در آب نمک پخته شده و با سس‌های مخصوص موهو (Mojo) قرمز و سبز سرو می‌شوند.
• سانکوچو کاناریو (Sancocho Canario): این خوراک سنتی که به‌ویژه در ایام عید سرو می‌شود، شامل ماهی شور (معمولاً "Cherne") است که با سیب‌زمینی شیرین (Batata) پخته شده و با سس موهو و گوفیو سرو می‌شود.
• روپا ویخا (Ropa Vieja): این نام به معنای "لباس کهنه" است و به ظاهر رشته‌رشته گوشت اشاره دارد. نسخه قناری آن که به کوبا و کارائیب نیز راه یافته، ترکیبی از گوشت گاو و مرغ ریش‌ریش شده است که با نخود، سیب‌زمینی، پیاز و فلفل پخته می‌شود.
• گوفیو (Gofio): این آرد که از غلات بوداده (مانند ذرت یا گندم) تهیه می‌شود، میراث بومیان جزایر (گوانچه‌ها) است. گوفیو بسیار مغذی و پرکاربرد است: آن را با شیر برای صبحانه می‌خورند، به سوپ‌ها اضافه می‌کنند، یا به صورت خمیری به نام "پِیا دِ گوفیو" (Pella de Gofio) در کنار غذا سرو می‌کنند.
• پنیر ماهورِرو (Queso Majorero): این پنیر مشهور که دارای نشان حفاظت‌شده اتحادیه اروپا (DOP) است، در جزیره فوئرته‌ونتورا از شیر بز نژاد "ماهورِرا" تولید می‌شود. رویه آن گاهی با پاپریکا یا گوفیو پوشانده می‌شود که طعمی منحصربه‌فرد به آن می‌بخشد.
• رام آرِئوکاس (Ron Arehucas): جزایر قناری سابقه‌ای طولانی در تولید رام دارد. کارخانه "آرئوکاس" در شهر آروکاس (گران کاناریا) که از سال 1884 فعالیت می‌کند، یکی از قدیمی‌ترین کارخانه‌های تولید رام در اروپاست. بازدید از این کارخانه و چشیدن طعم رام‌های کهنه آن، یک تجربه فرهنگی جذاب است.

نکات کلیدی و هزینه‌ها

• هزینه‌ها: سفر به جزایر قناری به دلیل استفاده از یورو می‌تواند برای ایرانیان گران باشد. برای مدیریت هزینه‌ها، در رستوران‌های محلی کوچک غذا بخورید و از تفریحات رایگانی مانند پیاده‌روی و شنا لذت ببرید.
• امنیت: جزایر قناری مقصدی بسیار امن برای گردشگران است و تدابیر امنیتی در فرودگاه‌ها و سواحل شدید است.

خلاصه

جزایر قناری اسپانیا، با آب و هوای بی‌نظیر و دائمی بهاری، مقصدی ایده‌آل برای سفر در تمام فصول سال است. این مجمع‌الجزایر آتشفشانی، ترکیبی از سواحل طلایی و سیاه، پارک‌های ملی با مناظر ماورایی، شهرهای تاریخی دلربا و تفریحات متنوع را ارائه می‌دهد. هر یک از هشت جزیره اصلی تجربه‌ای منحصربه‌فرد را برای گردشگران رقم می‌زنند.

تنریف، بزرگترین جزیره، با قله آتشفشانی تیده (بلندترین کوه اسپانیا) و کارناوال پرشور سانتا کروز (دومین کارناوال بزرگ جهان) شما را شگفت‌زده خواهد کرد. لانزاروته بوم نقاشی هنرمند بزرگ، سزار مانریک است؛ جایی که هنر و طبیعت در پارک ملی تیمانفایا و تاکستان‌های آتشفشانی لا گریا به شکلی جادویی در هم آمیخته‌اند. گران کاناریا، با لقب "قاره‌ای در مقیاس کوچک"، تنوعی بی‌نظیر از تپه‌های شنی ماسپالوماس تا قله صخره‌ای روکه نوبلو را به نمایش می‌گذارد. فوئرته‌ونتورا نیز بهشتی برای دوست‌داران ورزش‌های آبی با سواحل بی‌کران است. جزایر دیگر مانند لا پالما (بهشت ستاره‌شناسان)، لا گومرا (سرزمین زبان سوتی) و ال هیرو (جزیره پایدار) تجربه‌هایی بکر و خاص ارائه می‌دهند.

برای مسافران ایرانی، دریافت ویزای شینگن اسپانیا از طریق مرکز BLS در تهران الزامی است که فرآیندی دقیق و نیازمند مدارک کامل مالی و شغلی است. حمل و نقل بین جزایر به راحتی با پروازهای داخلی یا کشتی‌های سریع‌السیر امکان‌پذیر است و اجاره خودرو با گواهینامه بین‌المللی بهترین راه برای گشت‌وگذار در هر جزیره است. اقامت در خانه‌های روستایی (Casas Rurales) تجربه‌ای اصیل از زندگی محلی را فراهم می‌کند. فراموش نکنید که طعم‌های بی‌نظیر محلی مانند پاپاس آروگاداس با سس موهو، خوراک روپا ویخا، پنیر بز ماهورِرو و رام تاریخی آرئوکاس را امتحان کنید. جزایر قناری، با طبیعت خیره‌کننده و فرهنگ غنی خود، وعده سفری پر از آرامش، ماجراجویی و زیبایی را به شما می‌دهد.